images
UN
UN
အိုဇုန္းလႊာေလ်ာ့နည္းလာမႈႏွင့္အက်ဳိးဆက္မ်ား
ေဒါက္တာေနဝင္း(ေမြးကု) Friday, 25 May 2018
ကမၻာေပၚရွိေနထိုင္လ်က္ရွိၾကေသာ လူသားတို႔၏ ႀကိဳးပမ္းအားထုတ္မႈအခ်ဳိ႕ က ကမၻာ့ပတ္ဝန္းက်င္ကုိ နိမ့္က်ေစ သည့္ ကမၻာ့သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္အား ပ်က္စီးေစမႈမ်ားထဲတြင္ ကမၻာေပၚရွိ သက္ရွိသတၱဝါမ်ား၊ အပင္မ်ားအားေန ေရာင္ျခည္မွ ကာကြယ္မႈေပးထားသည့္ အိုဇုန္းလႊာမ်ား ျပဳန္းတီး-ေလ်ာ့ပါးေစ သည့္ျဖစ္ရပ္လည္း ပါဝင္ေနပါသည္။
ကမၻာေပၚရွိ သက္ရွိသတၱဝါမ်ားႏွင့္ သစ္ပင္မ်ားကို ေနေရာင္ျခည္မွ ကာ ကြယ္ထားသည့္ အာကာသအတြင္းရွိ ေလထုအလႊာႀကီးေလးခုျဖစ္သည့္ ထ႐ုိ ပိုစပီးယား၊ စတာတိုစပီးယား၊ မီဆိုစပီး ယားႏွင့္ သာမိုစပီးယားအလႊာတို႔တြင္ ကမၻာႏွင့္ ဒုတိယအနီးကပ္ဆံုးအလႊာ ျဖစ္သည့္ စတာတိုစပီးယားအလႊာထဲ တြင္ အိုဇုန္းလႊာအမ်ားဆံုးပမာဏျဖစ္ သည့္ ရာခိုင္ႏႈန္း ၉ဝ ရွိၿပီး က်န္အိုဇုန္းလႊာ ပမာဏ ၁ဝ ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ ကမၻာႏွင့္ အနီးကပ္ဆံုးအလႊာျဖစ္သည့္ ထ႐ုိပိုစပီး ယားအလႊာအတြင္းတြင္ တည္ရွိပါသည္။
ကမၻာေပၚသို႔ က်ေရာက္လာသည့္ ေနေရာင္ျခည္တြင္ပါရွိေသာ ခရမ္းလြန္ ေရာင္ျခည္က်ေရာက္မႈ၏ ၉၇ ရာခိုင္ႏႈန္း မွ ၉၉ ရာခိုင္ႏႈန္းအား အိုဇုန္းလႊာမ်ားမွ စုပ္ယူထားေပးလ်က္ရွိၿပီး အိုဇုန္းလႊာမ်ား တျဖည္းျဖည္းျပဳန္းတီးေလ်ာ့ပါးလာမႈကုိ ၁၉၇ဝ ျပည့္ႏွစ္တြင္ အႏၲာတိကတိုက္၏ အေပၚဘက္၌ အိုဇုန္းလႊာမ်ားတြင္ အေပါက္မ်ားေတြ႕ရွိမႈမွစတင္ခဲ့ပါသည္။ ၁၉၈၅ ခုႏွစ္တြင္ အႏၲာတိကတိုက္အေပၚ ဘက္တြင္ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု ပမာဏအက်ယ္အဝန္းရွိသည့္ အိုဇုန္း အေပါက္ႀကီးအားေတြ႕ရွိခဲ့ပါသည္။
အိုဇုန္းလႊာပမာဏအား ေလ့လာ သုေတသနျပဳသူမ်ားမွ အိုဇုန္းလႊာပါးလႊာ မႈအားေလပူေဖာင္းမ်ား၊ ၿဂိဳဟ္တုမ်ား အသံုးျပဳ၍ 'တြမ္' ေခၚအိုဇုန္းလႊာပမာဏ အားဖတ္႐ႈႏိုင္သည့္ ေျမပံုကုိအသံုးျပဳ၍ ေလ့လာခဲ့ၾကပါသည္။ ယင္းကိရိယာမွ ၁၉၆၆ ခုႏွစ္အတြင္း အခ်ိန္ရွစ္စကၠန္႔တိုင္း တြင္ အိုဇုန္းလႊာအတိုင္းအတာေပါင္း ၃၅ခု အား ဖတ္ယူႏိုင္ခဲ့ပါသည္။ ၂ဝဝဝ ျပည့္ ႏွစ္မွစ၍ အိုဇုန္းလႊာေလ်ာ့ပါးလာသည့္ ႏႈန္းမွာတစ္ႏွစ္လွ်င္ သုည ဒသမ ၅ ရာခိုင္ႏႈန္းျဖစ္ေၾကာင္း ေတြ႕ရွိခဲ့ရပါသည္။
အိုဇုန္းလႊာပါးလႊာလာမႈမွာ နိမ့္က် ေသာအပူခ်ိန္ရွိသည့္ ေနရာမ်ားတြင္ ေလထုအတြင္းရွိ ကလိုရင္းဓာတ္ႏွင့္ ဘ႐ုိ မင္းဓာတ္မ်ားစုစည္းမႈကျဖစ္ေပၚေစၿပီး စတာတိုစပီးယားအလႊာ၏အေပၚပိုင္းတြင္ အိုဇုန္းမရွိသည့္အေပါက္မ်ား ျဖစ္ေပၚေစ ပါသည္။ အိုဇုန္းလႊာေလ်ာ့ပါးလာမႈကုိ အပူပိုင္းေဒသမ်ားမွ လြဲ၍တစ္ကမၻာလံုး တြင္ တျဖည္းျဖည္းျဖစ္ေပၚလ်က္ရွိ ေၾကာင္း သိရပါသည္။
အိုဇုန္းလႊာေလ်ာ့ပါးေစသည့္ အဓိက အေၾကာင္းမ်ားအားၾကည့္ပါက 'စီအက္ (ဖ)စီ' (ကလို႐ုိဖလူတိုကာဗြန္) ဓာတ္ ေငြ႕မ်ားေၾကာင့္ အမ်ားဆံုးျဖစ္ၿပီး ဒုတိယ အဓိကအေၾကာင္းတစ္ခုမွာ ကမၻာ့ေျမ ျပင္မွ အာကာသအတြင္းသို႔ ပစ္လႊတ္ သည့္ ဒံုးပ်ံမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။ တတိယအခ်က္အေနျဖင့္ ကမၻာႀကီးပူ ေႏြးလာမႈေၾကာင့္ျဖစ္ၿပီး အာကာသ အတြင္းတြင္ ကမၻာ့ေျမမ်က္ႏွာျပင္ႏွင့္ အနီးကပ္ဆံုးအလႊာျဖစ္သည့္ ထ႐ုိပို စပီးယားအလႊာအတြင္း ဖန္လံုအိမ္ အာနိသင္ေၾကာင့္ အပူမ်ားအား စုပ္ယူ ထားမႈေၾကာင့္လည္းေကာင္း၊ ကမၻာမွ ထုတ္လႊင့္လိုက္သည့္ ႏိုက္ထ႐ိုဂ်င္ဓာတ္ ေငြ႕မ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္ေၾကာင္းေတြ႕ရိွရပါ သည္။
''စီအက္(ဖ)စီ (ေခၚ)ကလို႐ိုဖလူတို ကာဗြန္ဓာတ္ေငြ႕မ်ားမွာ ေလေအးေပး စက္မ်ား၊ ေရခဲေသတၱာမ်ား အသံုးျပဳမႈမွ ေပၚထြက္လာၿပီး ယင္းဓာတ္ေငြ႕မ်ား၊ အိုဇုန္းလႊာအတြင္းသို႔ ေရာက္ရိွခ်ိန္တြင္ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္ေၾကာင့္ ဓာတ္ၿပိဳကြဲ သြားၿပီး ကလိုရင္းဓာတ္ေငြ႕မ်ားေပၚထြက္ လာ၍ အိုဇုန္းလႊာကုိ ပါးလႊာေစပါ သည္။ အိုဇုန္းလႊာေလ်ာ့ပါးလာမႈျမင့္မား လာမႈကုိ ၁၉၇ဝျပည့္ႏွစ္ ေစာေစာပိုင္းကာ လမ်ားမွ စတင္ေတြ႕ရိွခဲ့ရၿပီး ယင္းကာလ တြင္ လူတို႔အသံုးျပဳမႈမ်ားေၾကာင့္ ''စီ အက္(ဖ)စီ''ဓာတ္ေငြ႕မ်ား မ်ားျပားလာ ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။ ၄င္းအျပင္ ကမၻာေပၚရိွ မီးေတာင္မ်ားေပါက္ကြဲမႈ မ်ားက ကလိုရင္းႏွင့္ ဘ႐ိုမင္းဓာတ္ေငြ႕ မ်ားအား ေပၚထြက္လာေစေသာေၾကာင့္ လည္း အိုဇုန္းလႊာကုိ ပါးလႊာေစပါ သည္။
အိုဇုန္းလႊာမ်ား တျဖည္းျဖည္းေလ်ာ့ ပါးလာမႈေၾကာင့္ ေနေရာင္ျခည္တြင္ပါရိွ သည့္ ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္ကုိ စုပ္ယူ ထားႏိုင္မႈ နည္းပါးလာသည့္အတြက္ သတၱဝါမ်ားႏွင့္သစ္ပင္မ်ားအေပၚ ခရမ္း လြန္ေရာင္ျခည္က်ေရာက္မႈမ်ားျပားလာ ပါသည္။ ကမၻာ့ေလထုအတြင္းတြင္လည္း ေအာက္ဆီဂ်င္ထုတ္လုပ္မႈနည္းပါးလာ ၿပီး ဟိုက္ဒ႐ိုဂ်င္ပါေရာ့ဆိုဒ္ ဓာတ္ေငြ႕ မ်ား မ်ားျပားလာၿပီး လူသားတို႔ က်န္းမာ ေရးကုိ ထိခိုက္လာပါသည္။
ခရမ္းလြန္ေရာင္ျခည္က်ေရာက္မႈမ်ား ျပားလာမႈေၾကာင့္ လူမ်ားတြင္ အေရျပား ကင္ဆာေရာဂါမ်ားျဖစ္ပြားျခင္း၊ မ်က္စိ မ်ားတြင္ တိမ္စြဲသည့္ေရာဂါမ်ား၊ အဆုတ္ ႏွင့္ဆိုင္ေသာ ေရာဂါမ်ား၊ မ်ဳိးပြားမႈဆုိင္ ရာ ေရာဂါမ်ားကုိ ျဖစ္ေပၚေစပါသည္။ ေရေနသတၱဝါမ်ားႏွင့္ကုန္းေရေနသတၱဝါ မ်ားတြင္ ပတ္ဝန္းက်င္ညစ္ညမ္းမႈမ်ား ျဖစ္ေပၚေစၿပီး ၄င္းတို႔၏ဘဝစက္ဝိုင္း လည္ပတ္မႈတြင္ အဆင့္လိုက္ႀကီးထြားမႈ မ်ားအား ထိခိုက္ေစျခင္း၊ ပံုသဏၭာန္ မမွန္သည့္ ကိုယ္ခႏၶာတည္ေဆာက္မႈ မ်ားကုိလည္း ျဖစ္ေပၚေစပါသည္။ သစ္ပင္ပန္းပင္မ်ားႏွင့္ပတ္သက္၍လည္း သစ္ပင္ပန္းပင္တို႔၏ ပန္းပြင့္သည့္အခ်ိန္ ကာလကိုသာမက ပန္းပြင့္သည့္အေရ အတြက္ကိုပါ ေျပာင္းလဲေစသည္တို႔ကို ျဖစ္ေပၚေစပါသည္။
ထို႔ေၾကာင့္ အိုဇုန္းလႊာေလ်ာ့ပါးျပဳန္း တီးမႈဆက္တုိက္ျဖစ္ေပၚေနကာ ယေန႔ အေျခအေနတြင္ထိတ္လန္႔ဖြယ္ရာကိစၥတစ္ခု အျဖစ္တည္ရိွၿပီး လူသားတို႔၏ကိုယ္ခႏၶာ အား အဆိပ္အေတာက္ျဖစ္ေစသည့္ ဟိုက္ ဒ႐ိုဂ်င္ပါေရာ့ဆိုဒ္ပါဝင္သည့္ ေရကန္ မ်ားမွ ေရမ်ားကုိ မေသာက္သံုးၾကရန္ ႏွင့္ သန္႕ရွင္းစိတ္ခ်ရသည့္ေရမ်ားကိုသာ ေသာက္သံုးရန္ လိုအပ္ပါေၾကာင္း အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာ ေလထုပတ္ဝန္းက်င္ ေလ့လာေရးႏွင့္ သုေတသနအဖြဲ႕မ်ား၏ အိုဇုန္းလႊာေလ်ာ့ပါးလာမႈႏွင့္လူသားမ်ား အေပၚ အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္သည့္အေၾကာင္းအရာမ်ားကုိ ေကာက္ႏုတ္ေရးသားတင္ျပလိုက္ရပါ သည္။